logo meemira.com

Original news    English    Italian    Albanian   

Roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
Autor Roni - 09 dicembre 2012 18:10
  

Trupi yne eshte nje makine tejet e nderlikuar. Ka me mijera vjet qe njerezit perpiqen te kuptojne si funksionon trupi yne e megjithate shume mistere nuk jane zgjidhur si p.sh. si punon truri yne, perse na ze lemza.

Po nje gje tashme e -

dime me siguri: trupi yne perbehet nga uji, karboni dhe disa elemente te thjeshta kimike, qe mund te gjenden ngado. Ne te vertete, te gjithe atomet e domosdoshme per ndertimin e trupit te njeriut, mund t'i gjeni ne oborrin e shtepise suaj.

Imagjinoni sikur te ndertoni nga fillimi nje trup njeriu, duke perdorur perberesit me te thjeshte te mundshem. Per kete do t'ju duheshin vetem 13 elemente kimike.

1. 65 % Oksigjen.

Elementi oksigjen ze dy te tretat e trupit tuaj, kryesisht ne formen e ujit (H2O). Ju gjithashtu thithni oksigjen nga ajri sa here qe merrni fryme.

2. 18 % Karbon.

Pothuajse nje e pesta e trupit tuaj eshte karbon - i njejti element nga i cili perbehet qymyri, diamanti dhe grafiti i lapsit. Atomet e karbonit krijojne zinxhire te gjate, duke formuar boshtin e te gjitha molekulave me komplekse brenda jush.

3. 10 % Hidrogjen.

Hidrogjeni eshte elementi me i zakonsh-

em ne gjithesi e njekohesisht ka edhe atomet me te vogla.

4. 3 % Azot.

Nje thes me pleh kimik permban thuajse te njejten sasi azoti sa nje trup mesatar njeriu.

Azoti eshte nje nga perberesit kryesore te muskujve tuaj. Ai eshte edhe perberesi kryesor i ajrit.

5. 1 % Fosfor.

Ky element ben qe te ndizen flake kunjat e shkrepesve. Ai gjithashtu forcon dhembet dhe kockat tuaja, formon membranat e qelizave dhe ndihmon ne transmetimin e energjise.

6. 0,35 % Kalcium.

Sapuni i tualetit perbehet nga kalciumi. Kalciumi gjithashtu i mban levizjet e trupit tuaj te baraspeshuara kimikisht.

7. 0,15 % Klor.

Klori eshte nje gaz i gjelber vdekjeprures, qe perdoret per te prodhuar zbardhuesit. Ne trupin e njeriut, ai lidhet me natriumin duke formuar kripen e gjelles (klorurin e natriumit).

8. 0,15 % Natrium.

Natriumi eshte gjysma tjeter e klorurit te natriumit (kripes). Natriumi i ben levizjet e trupit tuaj po aq te kripura sa edhe uji i detit.

9. 0,05 % Magnez.

Drita e bardhe ndriēuese e fishekzjarreve vjen nga djegia e magnezit. Ne trupin tuaj magnezi forcon sistemin tuaj imunitar dhe ndihmon ne gjallerimin e nervave dhe tkurrjen e muskujve.

10. 0,25 % Squfur.

Squfuri eshte nje pjese e zevendesueshme e proteinave dhe ndihmon ne mpiksjen e gjakut. Ėshte gjithashtu shkaktari i eres se keqe te gazrave trupore, vezeve te prishura apo pellgjeve me uje te ndenjur.

11. 1,6 % Kalcium.

Kalciumi eshte elementi qe i ben te forta guaskat e detit, shkumesin dhe mermerin. Ai ben te njejten gje me dhembet dhe kockat tuaja dhe, gjithashtu, mban ne pune zemren dhe muskujt tuaj.

12. 0,008 % Hekur.

Ne gjakun tuaj ka hekur te mjaftueshem sa per nje gozhde. Hekuri, kur lidhet me oksigjenin behet i gjakut, dhe kjo eshte arsyeja pse gjaku dhe ndryshku jane te kuq.

13. 0,00004 % Jod.

Ne trupin tuaj ka me pak se nje maje luge jod, megjithate, pa te do te vdisnit. Jepini jod larvave dhe ato kthehen ne bretkosa.

Per nje trup te perkryer ju nevojitet gjithashtu nje sasi e vogel bakri, zinku, mangani, kobalti, litiumi, stronciumi, alumini, silici, plumbi dhe arseniku. Nje trup mesatar permban edhe rreth 90 miligram uran.

Trupin e njeriut nuk do te mund ta ndertoni kurre vetem duke perzier elementet kimike. Kjo do te ishte njesoj si te prisje nje stuhi ne nje fushe mbeturinash te ndertonte nje avion reaktiv. Per ta bere kete, duhet te filloni te punoni me blloqe ndertimi te pershtatshme. Blloqet me te vogla te ndertimit jane njesi mikroskopike te quajtura qeliza, por do t'ju duhet te grumbulloni rreth 100 trilion te tilla dhe t'i rregulloni ato sipas nje skeme pamundesisht te nderlikuar.

Thuajse gjysma e qelizave tuaja jane qeliza gjaku. Qelizat e kuqe te gjakut shperndajne oksigjenin neper trup, duke ju mbajtur gjalle. Ne ēdo sekonde ju prodhoni 2 milion qeliza te reja.

Qelizat nervore jane telat e trupit. Sinjalet elektrike shperndahen nepermjet tyre me nje shpejtesi prej qindra kilometra ne ore. Truri juaj permban 100 miliarde qeliza nervore. Ju mund te kontrolloni me vetedije 640 muskuj, por ka qindra muskuj te tjere qe nuk mund t'i levizni ne menyre te vullnetshme. Rreth 40% e peshes suaj trupore eshte muskul.

Sistemi nervor lejon qe trupi juaj te reagoje ndaj botes me shpejtesi te vetetimes. Ai punon si nje rrjet me tela dhe kabllo elektrike, vetem se perēon informacion e jo energji elektrike. Qendra tij e kontrollit eshte truri, i cili i merr sinjalet nga organet shqisore, e perpunon informacionin dhe dergon sinjale te reja, qe i tregojne trupit si duhet te reagoje. Sinjalet i pershkojne nervat me shpejtesi 400 km/h.

Te gjitha qelizat e trupit tuaj kane nevoje te furnizohen me gazin jetedhenes, oksigjenin, i cili merret nga ajri. Sistemi juaj i frymemarrjes thith oksigjenin dhe e kalon ne gjoks. Organet kryesore te ketij sistemi jane mushkerite, te cilat thithin ajer, sa here qe marrim fryme. Ato punojne si sfungjere gjigante, vetem se thithin ajer dhe jo uje. Ju merrni dhe nxirrni fryme 23.000 here ne dite.

Rruget ajrore perfundojne ne qeska ajri te quajtura alveola. Keto pershkohen nga ene gjaku qe perthithin oksigjenin dhe nxjerrin jashte dioksidin e karbonit.

Mushkerite tuaja kane rreth 600 milione alveola - nese do t'i shtrinit ato ne nje siperfaqe te sheshte do te mund te mbuloni me to nje fushe tenisi.

Zeri juaj del nga nje dhome e quajtur kutia e zerit (laringu) qe gjendet ne krye te trakese.

Kur e nxirrni ajrin, ai kalon nepermjet dy kordave te vogla. Kur bashkohen, ato dridhen dhe leshojne tinguj. Sa me shume te tendosen, aq me i larte eshte zeri.

Ndonese te gjithe jemi te ndertuar sipas nje plani te njejte, jemi njekohesisht fare te ndryshem nga njeri-tjetri. Ka qindra gjera qe te bejne ty te ndryshem nga ēdokush tjeter, qe nga shija per muziken e ndjenja e humorit deri tek tingulli i zerit e forma e fytyres.





Condividi: facebook twitter linkedin myspace technorati yahoo google reddit wikio okno del.icio.us Digg Segnalo
ArchivioArchivio CercaCerca InviaInvia StampaStampa PDFPDF RSSRSS Letture 35038, stampe 52 ©


Meemira.com